Thu ngân sách nhà nước (NSNN) trong những năm gần đây nhìn chung đạt kết quả tích cực, góp phần bảo đảm nguồn lực cho phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư cơ sở hạ tầng và thực hiện các chính sách an sinh xã hội. Tuy nhiên, công tác thu ngân sách cũng đang đối mặt với nhiều thách thức do bối cảnh kinh tế trong nước và quốc tế có nhiều biến động.
Thứ nhất, quy mô thu ngân sách tiếp tục tăng.
Mặc dù nền kinh tế chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố như suy giảm tăng trưởng toàn cầu, lạm phát và biến động thương mại quốc tế, tổng thu NSNN vẫn duy trì ở mức khá nhờ sự phục hồi của hoạt động sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng trong nước. Điều này tạo điều kiện để Nhà nước bảo đảm các nhiệm vụ chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển.
Thứ hai, cơ cấu nguồn thu ngày càng bền vững hơn.
Tỷ trọng thu nội địa chiếm phần lớn tổng thu ngân sách và có xu hướng tăng qua các năm. Trong khi đó, tỷ trọng thu từ dầu thô và thuế xuất nhập khẩu giảm dần do quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và thực hiện các hiệp định thương mại tự do (FTA). Điều này phản ánh sự chuyển dịch theo hướng ít phụ thuộc vào các nguồn thu biến động và tăng cường dựa vào nội lực của nền kinh tế.
Thứ ba, công tác quản lý thuế được hiện đại hóa.
Ngành thuế đã triển khai nhiều giải pháp như hóa đơn điện tử, khai thuế và nộp thuế điện tử, hoàn thuế điện tử, kết nối dữ liệu với ngân hàng và các cơ quan quản lý. Việc ứng dụng công nghệ thông tin giúp giảm thời gian thực hiện thủ tục hành chính, hạn chế gian lận thuế và nâng cao hiệu quả quản lý.
Thứ tư, tăng cường quản lý thu đối với nền kinh tế số.
Cơ quan thuế đã đẩy mạnh quản lý thuế đối với thương mại điện tử, hoạt động kinh doanh trên nền tảng số, cá nhân có thu nhập từ mạng xã hội và các nhà cung cấp dịch vụ xuyên biên giới. Đây là lĩnh vực có tiềm năng tăng thu lớn trong bối cảnh kinh tế số phát triển nhanh.
Thứ nhất, nguồn thu chịu tác động của tình hình kinh tế.
Khi hoạt động sản xuất kinh doanh gặp khó khăn, lợi nhuận doanh nghiệp giảm sẽ làm giảm nguồn thu từ thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế giá trị gia tăng và các khoản thu khác. Đồng thời, Nhà nước phải thực hiện nhiều chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế để hỗ trợ doanh nghiệp, khiến số thu ngân sách trong ngắn hạn bị ảnh hưởng.
Thứ hai, tình trạng thất thu thuế vẫn còn diễn ra.
Một số lĩnh vực như kinh doanh trực tuyến, hộ kinh doanh cá thể, chuyển giá của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI), mua bán hóa đơn bất hợp pháp và trốn thuế vẫn gây thất thu cho ngân sách nhà nước. Công tác thanh tra, kiểm tra đã được tăng cường nhưng vẫn còn gặp nhiều khó khăn.
Thứ ba, phụ thuộc nhiều vào khu vực doanh nghiệp.
Nguồn thu ngân sách vẫn chủ yếu dựa vào khu vực doanh nghiệp và hoạt động sản xuất kinh doanh. Khi nền kinh tế suy giảm hoặc doanh nghiệp gặp khó khăn, khả năng huy động ngân sách cũng bị ảnh hưởng đáng kể.
Thứ tư, quản lý thu đối với kinh tế số còn nhiều thách thức.
Hoạt động kinh doanh trên nền tảng số có tính xuyên biên giới, thanh toán điện tử và đa dạng hình thức giao dịch, gây khó khăn trong việc xác định doanh thu và nghĩa vụ thuế. Đây là vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện về pháp lý và công nghệ quản lý.
Để nâng cao hiệu quả thu ngân sách nhà nước, Việt Nam đang tập trung vào các giải pháp: