4.  RÀO CẢN HỆ THỐNG VỀ NĂNG LỰC NHÂN SỰ VÀ CÔNG NGHỆ

4.1. Sự lệch pha năng lực của Đội ngũ thẩm định tín dụng

Một trong những nút thắt lớn nhất tại các TCTD hiện nay là sự thiếu hụt nhân lực liên ngành. Chuyên viên tín dụng được đào tạo chuyên sâu về tài chính, kế toán, ngân hàng nhưng hoàn toàn "mù mờ" trước các thông số kỹ thuật môi trường như: lượng phát thải khí nhà kính (CO2 tương đương), công nghệ tuần hoàn nước, hay các tiêu chuẩn kỹ thuật của tấm pin năng lượng.

Khi không có năng lực thẩm định chuyên môn, chuyên viên ngân hàng có xu hướng: hoặc là né tránh, kéo dài thời gian phê duyệt các dự án xanh; hoặc là thẩm định một cách hời hợt, bỏ lọt các rủi ro E&S nguy hiểm.

4.2. Hệ thống công nghệ quản trị dữ liệu (ESG Data) chưa đáp ứng

Quản lý rủi ro E&S đòi hỏi việc thu thập, xử lý một khối lượng dữ liệu khổng lồ, phi cấu trúc và liên tục thay đổi. Hầu hết hệ thống lõi (Core Banking) của các ngân hàng hiện nay được thiết kế để xử lý dữ liệu tài chính dạng số. Việc tích hợp các trường dữ liệu phi tài chính, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm (Early Warning System) về rủi ro môi trường dựa trên dữ liệu vệ tinh, dữ liệu phát thải thời gian thực vẫn là điều xa xỉ đối với phần lớn các ngân hàng vừa và nhỏ.

5. GIẢI PHÁP KỸ THUẬT VÀ KHUYẾN NGHỊ CHO CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG

Để giải quyết đồng thời bài toán thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh và quản lý chặt chẽ rủi ro E&S, các tổ chức tín dụng cần thực hiện một chiến lược cải cách quy trình nội bộ một cách triệt để:

5.1. Xây dựng Khung quản lý rủi ro E&S tích hợp (Integrated E&S Framework)

Ngân hàng không nên coi thẩm định E&S là một bước phụ độc lập, mà phải tích hợp nó vào mọi giai đoạn của vòng đời khoản vay. Cụ thể, quy trình quản trị cần được chuẩn hóa theo các bước sau:

1.Sàng lọc danh mục loại trừ:Giai đoạn 1.

Áp dụng bộ lọc nghiêm ngặt ngay từ khâu tiếp cận khách hàng. Từ chối thẳng thừng các dự án thuộc danh mục cấm (ví dụ: công nghệ sử dụng than đá lạc hậu, khai thác rừng tự nhiên trái phép).

2.Xếp hạng rủi ro E&S nội bộ:Giai đoạn 2.

Phân loại các khoản vay thành các nhóm rủi ro Cao, Trung bình, Thấp dựa trên bộ tiêu chí ngành nghề. Các dự án nhóm "Cao" bắt buộc phải có báo cáo độc lập từ đơn vị tư vấn môi trường bên thứ ba.

3.Thiết lập điều kiện vay gắn liền với chỉ số E&S:Giai đoạn 3.

Đưa các chỉ số hiệu suất môi trường (KPIs xanh) thành điều kiện giải ngân từng phần trong hợp đồng tín dụng. Nếu doanh nghiệp không duy trì được các chỉ số này, ngân hàng có quyền áp dụng hình phạt tăng lãi suất hoặc ngừng giải ngân.

4.Hậu kiểm bằng công nghệ số:Giai đoạn 4.

Sử dụng dữ liệu camera giám sát, kết nối dữ liệu trạm quan trắc phát thải của nhà máy (nếu có) để theo dõi biến động môi trường sau khi giải ngân, phát hiện sớm dấu hiệu tẩy xanh.

5.2. Đa dạng hóa nguồn vốn dài hạn qua kênh hợp tác quốc tế

Để giải quyết khó khăn về kỳ hạn nguồn vốn, các ngân hàng cần chủ động thiết lập mối quan hệ chiến lược với các định chế tài chính quốc tế (như IFC, ADB, các quỹ đầu tư bền vững toàn cầu) để tiếp cận nguồn vốn ủy thác dài hạn (Blended Finance). Đồng thời, đẩy mạnh phát hành Trái phiếu xanh nội địa được dán nhãn chuẩn quốc tế để huy động dòng vốn trung - dài hạn từ các nhà đầu tư tổ chức (bảo hiểm, quỹ hưu trí), tạo bệ đỡ nguồn vốn ổn định cho danh mục cho vay xanh.

5.3. Thành lập Trung tâm Năng lực ESG (ESG Center of Excellence)

Xóa bỏ mô hình làm việc phân tán. Các ngân hàng thương mại cần thành lập một bộ phận chuyên trách về ESG/E&S tập trung, quy tụ các chuyên gia có chuyên môn sâu về kỹ thuật môi trường, luật xã hội và tài chính. Bộ phận này đóng vai trò là "bộ não" hỗ trợ các phòng ban kinh doanh và chi nhánh trong việc thẩm định các hồ sơ xanh phức tạp, thiết kế các sản phẩm tín dụng xanh đặc thù cho từng ngành (như nông nghiệp tuần hoàn, điện mặt trời mái nhà công nghiệp) và trực tiếp đào tạo chuyển giao năng lực cho đội ngũ chuyên viên tín dụng toàn hệ thống.

6. KẾT LUẬN

Thúc đẩy tăng trưởng tín dụng xanh và quản lý rủi ro môi trường, xã hội trong hoạt động ngân hàng không phải là một phong trào nhất thời, mà là xu thế tiến hóa tất yếu của hệ thống tài chính toàn cầu. Những khó khăn hiện tại về cấu trúc vốn, rủi ro tẩy xanh, hay năng lực định lượng các yếu tố phi tài chính là những thách thức mang tính giai đoạn mà bất kỳ hệ thống ngân hàng nào cũng phải trải qua khi bước vào quá trình chuyển đổi.

Bằng việc chủ động nhận diện rõ ràng các nút thắt này, đồng thời quyết liệt tái cấu trúc quy trình thẩm định, đầu tư vào công nghệ dữ liệu ESG và mở rộng hợp tác quốc tế để khơi thông nguồn vốn dài hạn, các tổ chức tín dụng không chỉ bảo vệ được danh mục tài sản của mình trước các cú sốc khí hậu mà còn tự kiến tạo nên những lợi thế cạnh tranh vượt trội, đóng vai trò là huyết mạch dẫn dắt nền kinh tế hướng tới một tương lai phát thải thấp và bền vững.

 

Lê Phúc Minh Chuyên